Obszary monitorowania

Monitorowanie Strategii Rozwoju Województwa - Podkarpackie 2020

Banner reklamowo informacyjny

1.4 Rolnictwo

 

1.4.1. Efektywność i dochodowość gospodarstw rolnych a ich modernizacja, zmiana struktur rolnych, rozwój biogospodarki oraz współpracy z ośrodkami naukowo – badawczymi

Rolnictwo w województwie podkarpackim charakteryzuje się dużą liczbą gospodarstw rolnych. Według danych GUS w 2013 r. ich liczba wynosiła 134024. W skali kraju podkarpackie znajdowało się na 4 miejscu. Najwięcej w kraju gospodarstw rolnych zarejestrowano w województwie mazowieckim (ponad 234 tys.). Większa liczba gospodarstw rolnych, niż w województwie podkarpackim, występowała w województwach sąsiednich: lubelskim (ponad 177 tys.) i małopolskim (ponad 152 tys.). Gospodarstwa rolne w województwie podkarpackim stanowiły 9% ogólnej liczby gospodarstw rolnych w kraju.

 

Wykres. Liczba gospodarstw rolnych według województw w 2012 r.

Opracowanie własne na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2013, GUS Warszawa 2014

 

Rolnictwo w województwie podkarpackim charakteryzuje się dużym rozdrobnieniem agrarnym. Większość gospodarstw rolnych to gospodarstwa małe. W 2012 r. największą grupę stanowiły gospodarstwa rolne o powierzchni 1,01-1,99 ha - 43046 t.j. ponad 32% gospodarstw rolnych w województwie i 15% tej wielkości gospodarstw w kraju. W Polsce więcej gospodarstw o powierzchni 1,01-1,99 ha występowało jedynie w województwie małopolskim - ponad 54 tys. co stanowiło 18,9% tej wielkości gospodarstw w kraju. 26% gospodarstw rolnych w podkarpackim stanowiły gospodarstwa o powierzchni 2,00-2,99 ha (34928 tj.16,6% tej wielkości gospodarstw w kraju). Więcej tego typu gospodarstw zanotowano również  jedynie w województwie małopolskim – 35488 t.j. 16,9% tej wielkości gospodarstw w kraju. 24,5% gospodarstw rolnych w województwie podkarpackim stanowiły gospodarstwa o powierzchni 3,00-4,99 ha (32905). Ich liczba stanowiła 12,5% tej wielkości gospodarstw w kraju, więcej występowało w mazowieckim (16,2%), lubelskim (13,5%), małopolskim (12,8%). Zdecydowanie mniej, bo zaledwie 8,5% gospodarstw rolnych w podkarpackim stanowiły gospodarstwa o powierzchni 5,00-9,99 ha, co stanowiło 3,3% tej wielkości gospodarstw w kraju (10 miejsce) oraz gospodarstwa o powierzchni 10,00-14,99 ha – 4,6% gospodarstw w podkarpackim, t.j. 4,6% tej wielkości gospodarstw w kraju (8 miejsce).

Najwięcej gospodarstw rolnych w grupach 3,00-4,99 ha, 5,00-9,99 ha, 10,00-14,99 ha, 15,00-19,99 ha występowało w województwie mazowieckim: odpowiednio 16,2%, 19,3%, 15,9%. W województwie podkarpackim gospodarstwa o powierzchni 15,00-19,99 ha stanowiły zaledwie 1,7% tej wielkości gospodarstw w kraju (16 miejsce). W kolejnych grupach, a mianowicie 20,00-29,99 ha, 30,00-49,99 ha i 50,00-99,99 ha w skali kraju przeważało województwo wielkopolskie odpowiednio z 14,7%, 14,8% i 12,4% w poszczególnych grupach. Gospodarstwa rolne tej wielkości z terenu województwa podkarpackiego stanowiły odpowiednio 1,7% (13 miejsce), 2,0% (13 miejsce) i 2,1% (14 miejsce) gospodarstw w kraju. Najwięcej największych, liczących 100 ha i więcej gospodarstw rolnych występowało w województwie zachodniopomorskim 15,6%, w województwie podkarpackim stanowiły one zaledwie 2,9% tej wielkości gospodarstw w kraju (13 miejsce). Również wśród grup obszarowych województwa podkarpackiego stanowiły najmniejszy odsetek, zaledwie 0,2%.

 

Wykres. Gospodarstwa rolne według grup obszarowych w województwie podkarpackim w 2012r.

Opracowanie własne na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2013, GUS Warszawa 2014

 

W całym kraju zdecydowanie przeważały indywidualne gospodarstwa rolne stanowiąc 99,8% gospodarstw rolnych ogółem. Podobnie w województwie podkarpackim, zdecydowanie przeważały gospodarstwa indywidualne stanowiąc 99,9% ogółu gospodarstwa rolnych w województwie.

Na podstawie danych ARiMR przeciętna powierzchnia gospodarstwa indywidualnego o powierzchni powyżej 1 ha użytków rolnych wynosiła w 2012 r. w województwie podkarpackim 4,56 ha. Ibyła to jedna z dwóch najmniejszych powierzchni w kraju (po województwie małopolskim).

 

Mapa. Przeciętna powierzchnia gospodarstwa indywidualnego o powierzchni powyżej 1 ha użytków rolnych (ha), rok 2012 – Polska.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS

 

Powierzchnia użytków rolnych (według siedziby użytkownika) na terenie województwa podkarpackiego wynosiła w 2012 r. 625,9 tys. ha (11 miejsce w kraju) z czego 556,1 tys. ha stanowiły użytki rolne w dobrej kulturze rolnej (12 miejsce w kraju). Największa powierzchnia użytków rolnych w kraju występowała w województwie mazowieckim 2024,8 tys. ha, jak również największa powierzchnia użytków rolnych w dobrej kulturze rolnej 1957,1 tys. ha. Biorąc pod uwagę odsetek użytków rolnych w dobrej kulturze rolnej w powierzchni użytków rolnych ogółem w poszczególnych województwach średnio w kraju wyniósł on 96,5%. Najwięcej - 98,9% użytków rolnych w dobrej kulturze rolnej w stosunku do ogólnej powierzchni użytków rolnych występowało w województwie kujawsko-pomorskim. W kolejnych 14 województwach wskaźnik ten wynosił powyżej 93%. Najniższy, zdecydowanie odbiegający od pozostałych, liczący zaledwie 88,8% zanotowano w województwie podkarpackim.

 

Wykres. Powierzchnia użytków rolnych według siedziby użytkownika (w tys. ha)

Opracowanie własne na podstawie: Rolnictwo w 2012 r., GUS Warszawa 2013 r.

 

Dane za 2012 r. wskazują iż powierzchnia zasiewów w województwie podkarpackim była jedną z najniższych w kraju (300 tys. ha - 14 miejsce), podobnie jak w województwie małopolskim (287,8 tys. ha) i śląskim (254,6 tys. ha). Wśród zasiewów zboża podstawowe z mieszankami zbożowymi stanowiły 203,9 tys. ha (14 miejsce w kraju).

 

Wykres. Powierzchnia zasiewów w tys. ha.

Opracowanie własne na podstawie: Rolnictwo w 2012 r., GUS Warszawa 2013

 

W województwie podkarpackim występują również jedne z najniższych w kraju ilości bydła i trzody chlewnej. Według stanu na grudzień 2012 r. w województwie zanotowano jedynie 90,2 tys. szt. bydła, co stanowiło 15 miejsce w kraju, mniej było jedynie w województwie lubuskim 65,5 tys. szt. Najwięcej bydła - 986,0 tys. szt. zarejestrowano w województwie mazowieckim. Pogłowie  trzody chlewnej według stanu na marzec 2012 r. wynosiło w województwie podkarpackim 167,4 tys. szt. (15 miejsce w kraju). Podobnie jak w przypadku bydła, mniej zarejestrowano trzody chlewnej jedynie w województwie lubuskim - 151,4 tys. szt., najwięcej trzody chlewnej w skali kraju występowało w województwie wielkopolskim (3763,6 tys. szt.)

 

Wykres. Pogłowie bydła i trzody chlewnej w tys. szt.

Opracowanie własne na podstawie: Rolnictwo w 2012 r., GUS Warszawa 2013

 

Według danych GUS w 2012 r. wartość skupu produktów rolnych w województwie podkarpackim była najniższą w kraju. Spośród 55499,4 mln zł w kraju, w województwie podkarpackim wartość skupu produktów rolnych wyniosła zaledwie 851 mln zł, co stanowiło 1,5%. Największy skup zanotowano w województwie wielkopolskim 17,4% i mazowieckim 16%. W województwie podkarpackim przeważał skup produktów zwierzęcych podobnie jak i w większości województw w kraju. Skup produktów roślinnych przeważał natomiast w dolnośląskim, lubelskim, opolskim i zachodniopomorskim.

 

Wykres. Wartość skupu produktów rolnych (ceny bieżące) w mln zł

Opracowanie własne na podstawie: Rolnictwo w 2012 r., GUS Warszawa 2013

 

Na podstawie danych GUS  produkcja rolnicza z 1 ha użytków rolnych w 2010 r. w województwie podkarpackim wynosiła 2927 zł. W roku 2012  wzrosła do wartości 3859 zł, jednakże nadal była to najniższa produkcja rolnicza w danym roku w skali kraju.

 

Wykres. Produkcja rolnicza z 1 ha użytków rolnych (PLN) (Od 2011 r. dane według zmienionej metodologii – nowa definicja)

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS

 

Na podstawie danych GUS liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych działających w sektorze rolno-spożywczym (sekcja C, działy 10-12) w 2010 r. w województwie podkarpackim wynosiła 868. Dla porównania w sąsiednich województwach, a mianowicie lubelskim i małopolskim liczba ta była zdecydowanie wyższa (odpowiednio 1271 i 1505). Najwięcej w kraju zarejestrowanych podmiotów gospodarczych z sektora rolno-spożywczego funkcjonowało w województwie mazowieckim (2517) oraz śląskim i wielkopolskim (odpowiednio 2083 i 2032). W 2011 r. we wszystkich województwach w kraju (z wyjątkiem województwa śląskiego) zanotowano spadek liczby zarejestrowanych podmiotów. W województwie podkarpackim był to spadek do  841 jednostek.

 

Wykres. Liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych działających w sektorze rolno-spożywczym (sekcja C, działy 10-12) (jednostki)

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS

 

Z danych GUS (według stanu na grudzień 2013 r.) wynika,  iż w województwie podkarpackim zanotowano jedną z największych w kraju liczbę zarejestrowanych bezrobotnych 153,8 tys. (5 miejsce). Cechą charakterystyczną bezrobocia w województwie podkarpackim jest najwyższy w kraju odsetek osób mieszkających na wsi - 62,8% spośród bezrobotnych w podkarpackim. Nieco mniejszy % udział bezrobotnych mieszkających na wsi zarejestrowano w województwie świętokrzyskim – 55,4%, i małopolskim – 54,6% w stosunku do liczby bezrobotnych w tych województwach. Największą liczbę bezrobotnych zarejestrowano w województwie mazowieckim - 271,9 tys. jednakże zaledwie 43,6% spośród nich mieszkało na wsi.

 

Wykres. Bezrobotni zarejestrowani wg miejsca zamieszkania (stan na grudzień 2013 r.) w tys.

Opracowanie własne na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2013, GUS Warszawa 2014

 

1.4.2. Zorganizowana obecność rolników i przetwórców na rynku produktów rolnych

Rolnictwo w województwie podkarpackim charakteryzuje się rozdrobnieniem obrotu produktami rolnymi. Z informacji ze strony internetowej OR ARiMR w Rzeszowie  (www.arimr.gov) wynika, iż w województwie podkarpackim rolnicy produkują płody rolne bardzo dobrej jakości. Coraz częściej sprzedają je w sposób zorganizowany organizując się w Grupy Producentów Rolnych. Ta formuła sprawia, że taniej zaopatrują się w środki do produkcji i korzystniej sprzedają swoje produkty. Powstają nowe grupy. Jedną z nich jest Spółdzielnia Producentów Zbóż i Rzepaku "FARMER" z siedzibą w Rzeszowie. Specjalizuje się w produkcji ziarna zbóż i nasion roślin oleistych. Jej założycielami są członkowie dwóch  spółdzielni rolniczych oraz sześciu rolników indywidualnych. Grupa gospodaruje na 2 tyś. ha użytków rolnych, gdzie rocznie produkuje ok. 7 tys. ton zboża oraz rzepaku. W przyszłości  ma powstać elewator zbożowy o pojemności 6 tys. ton. Ambitnym celem jest powiększenie grupy do liczby 30 członków, co przyczyni się również do wzrostu konkurencyjności  i dochodów oraz zwiększenia potencjału produkcji do 10-12 tys. ton rocznie. Grupa działa na terenie powiatu jarosławskiego.

W województwie podkarpackim w ostatnim okresie czasu o wyprzedzające finansowanie – zaliczkowanie w kwocie 50 tys. zł  ubiegało się pięć grup z którymi zawarte zostały umowy. Były to:
- Spółdzielcza Grupa Producencka "Kresy" w Lubaczowie, produkt: ziarno zbóż  i nasiona roślin oleistych powiat lubaczowski,
- Podkarpacka Spółdzielnia Drobiarska "PRO-DROB", produkt: drób żywy, mięso lub jadalne podroby drobiowe: świeże, chłodzone, mrożone: kurczaki powiat łańcucki,
- Podkarpacka Spółdzielnia Drobiarska "Drobiarz", produkt: drób żywy, mięso lub jadalne podroby drobiowe: świeże, chłodzone, mrożone: kurczaki powiat łańcucki,
- Podkarpacka Spółdzielnia Producentów Trzody Chlewnej "TUCZNIK", produkt: świnie żywe, prosięta, warchlaki, mięso wieprzowe: świeże, chłodzone, mrożone powiat rzeszowski,
- Spółdzielnia Rolników "San", produkt: ziarno zbóż i nasiona roślin oleistych powiat rzeszowski.

Kolejne dwie grupy już złożyły w Podkarpackim OR ARiMR wnioski a następne trzy dokonały rejestracji w Urzędzie Marszałkowskim. Są to:
1. Podkarpacka Spółdzielnia Producentów Mleka "Promlek" w Wielopolu Skrzyńskim,
2. Spółdzielcza Grupa Producencka "Gallus" w Bukowcu,
3. Spółdzielcza Grupa Producencka "GPR Mleczna" w Róży.

Rozdrobnienie nie służy również rolnictwu ekologicznemu. W tym zakresie ważną sprawą jest również współpraca między producentami, co stało się możliwe dzięki powstaniu stowarzyszeń zrzeszających rolników ekologicznych. Od 2005 roku działa Związek Stowarzyszeń „Podkarpacka Izba Rolnictwa Ekologicznego” który  tworzą lokalne stowarzyszenia:
- Podkarpackie Stowarzyszenie Rolnictwa Ekologicznego „EKOGALA”,
- Stowarzyszenie Producentów Żywności Ekologicznej „EKO – DAR”,
- Leżajskie Stowarzyszenie Gospodarstw Ekologicznych,
- Stowarzyszenie Gospodarstw Ekologicznych „TRUSKAWKA”,
- Stowarzyszenie Gospodarstw Ekologicznych „EKO WISŁOKA”.
Promuje on m.in. produkcję ekologicznymi metodami, prowadzi działalność edukacyjną rolników jak i konsumentów żywności, organizuje szkolenia o edukacji ekologicznej dla dzieci i młodzieży.

Z danych  Departamentu Rolnictwa i Gospodarki Wodnej UMWP liczba grup producenckich (grupy producentów rolnych oraz grupy producentów owoców i warzyw) w 2012 r. w województwie podkarpackim wynosiła 39.

          

1.4.3. Przetwórstwo rolno-spożywcze, w tym oparte na ekologicznej produkcji rolnej oraz certyfikowanych produktach wysokiej jakości

 

Znaczenie rolnictwa ekologicznego na świecie stale rośnie wraz ze wzrostem świadomości ekologicznej nie tylko konsumentów, ale również rolników. Województwo podkarpackie ze względu na swoją przyrodniczą i społeczną specyfikę stanowi dobre miejsce do rozwoju rolnictwa ekologicznego, opartego na wykorzystaniu praw rządzących przyrodą, bez stosowania nawozów sztucznych i chemicznych środków ochrony roślin. Ma to szczególne znaczenie na terenach naturalnych, cennych przyrodniczo, jakie w dużym stopniu stanowią o wyjątkowości tego regionu.

Na podstawie danych GUS na terenie województwa podkarpackiego w 2011/2012  zużyto najmniej w kraju nawozów mineralnych, chemicznych oraz wapniowych w przeliczeniu na czysty składnik - niecałe 2%. Liderem było tutaj województwo wielkopolskie – 15,5% i mazowieckie – 11,4% ogółu ilości nawozów kraju.

 

Wykres.Zużycie nawozów mineralnych lub chemicznych oraz wapniowych w przeliczeniu na czysty składnik w roku gospodarczym 2011/2012 (łącznie z nawozami wieloskładnikowymi)

Opracowanie własne na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2013, GUS Warszawa 2014

 

Do atutów województwa podkarpackiego sprzyjających rozwojowi rolnictwa ekologicznego można zaliczyć:
- duże połacie użytków zielonych to sprzyjające warunki do rozwoju produkcji zwierzęcej (owczarstwo, mleczarstwo, bydło mięsne),
- duży potencjał siły roboczej niezbędny do prowadzenia bardziej pracochłonnych lecz jednocześnie lepiej opłacalnych ekologicznych upraw warzywniczych czy zielarskich,
- nieskażone tereny to możliwość pozyskiwania roślin zielarskich zarówno z ekologicznych łąk i pastwisk jak również nieużytków znajdujących się na terenie gospodarstw ekologicznych oraz na zbiór roślin ze stanu naturalnego,
- atrakcyjny przyrodniczo i turystycznie teren daje szansę na rozwój i stanowi połączenie rolnictwa ekologicznego z działalnością agroturystyczną.
W 2013 r. w województwie podkarpackim liczba ekologicznych gospodarstw rolnych wynosiła 1706, co stanowiło 9,4% takich gospodarstw w kraju (5 miejsce).

 

Wykres. Ekologiczne gospodarstwa rolne (z certyfikatem) wg województw

Opracowanie własne na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2013, GUS Warszawa 2014

 

W ekologicznych gospodarstwach rolnych w województwie podkarpackim powierzchnia użytków rolnych stanowiła 26309 ha, t.j. 5,7% takiej powierzchni w kraju (9 miejsce). Większe rozdrobnienie gospodarstw ekologicznych zarejestrowano w województwie małopolskim, w którym w 1911 gospodarstwach (3 miejsce) powierzchnia użytków rolnych stanowiła zaledwie 4,1% takiej powierzchni w kraju (11 miejsce) oraz w województwie świętokrzyskim, w którym w 1077 gospodarstwach (8 miejsce) powierzchnia użytków rolnych stanowiła 2,5% takiej powierzchni w kraju (12 miejsce). Największe powierzchnie użytków rolnych w gospodarstwach ekologicznych występowały w województwie zachodniopomorskim - 19,7% i województwie warmińsko-mazurskim – 14,8%. Największą powierzchnię użytków rolnych w gospodarstwach ekologicznych zarejestrowano w województwie zachodniopomorskim – 17,7%, najmniejszą w województwie opolskim – 0,4%.

 

Wykres. Powierzchnia użytków rolnych w ekologicznych gospodarstwach rolnych (z certyfikatem) wg województw (ha)

Opracowanie własne na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2013, GUS Warszawa 2014

 

Na podstawie danych GUS ekologiczne gospodarstwa rolne – udział powierzchni użytków rolnych ekologicznych w użytkach rolnych w 2011 r. dla województwa podkarpackiego wynosi 3,82%. Był to jeden z najwyższych wskaźników w kraju. Większy udział powierzchni ekologicznych gospodarstw rolnych w użytkach rolnych ogółem występował jedynie w województwie warmińsko-mazurskim (4,9%), lubuskim (4,85%) oraz w województwie zachodniopomorskim (8,07%). W 2012 r. wartość wskaźnika wzrosła dla wszystkich województwa (dla  województwa podkarpackiego do 4,31%).

 

Wykres. Ekologiczne gospodarstwa rolne – udział powierzchni użytków rolnych ekologicznych w użytkach rolnych ogółem (%) (od 2012 r. dane według zmienionej metodologii – nowa definicja)

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS

 

-----------------------------------

 

 


[13] Dane uzyskane na podstawie rejestru prowadzonego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – Oddział w Rzeszowie.
[14] Działalność i liczebność grup producenckich jest przedmiotem monitoringu prowadzonego przez Departament Rolnictwa, Geodezji i Gospodarki Mieniem Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego.

 

 

Aktualizacja wskaźników „Strategii rozwoju województwa – Podkarpackie 2020