Obszary monitorowania

Monitorowanie Strategii Rozwoju Województwa - Podkarpackie 2020

Banner reklamowo informacyjny

Ochrona środowiska

Województwo podkarpackie w porównaniu do innych regionów kraju charakteryzuje się odmiennymi warunkami funkcjonowania, wynikającymi przede wszystkim ze zróżnicowania warunków przyrodniczych, społeczno-gospodarczych, ekonomicznych oraz historycznych. Wyjątkowość województwa podkarpackiego wyraża się przede wszystkim w istniejących, wysokich walorach przyrodniczych oraz ich dobrym stanie zachowania na tle ogólnej kondycji zasobów przyrodniczych Polski i Europy.
Województwo podkarpackie obejmuje swoim zasięgiem 4 odrębne krainy fizjograficzne, co powoduje duże zróżnicowanie klimatyczne i sprzyja różnorodności flory i fauny. Północną część województwa zajmuje nizina Kotliny Sandomierskiej (obszar na ogół wyrównany, lekko pofałdowany, o wzniesieniach względnych rzędu kilku do kilkudziesięciu metrów), część środkową Pogórze Środkowobeskidzkie - zaczyna się na ogół progiem wzniesionym 150-200 m n.p.m. ponad obniżeniami podkarpackimi i tworzy pas wzgórz łagodnych i szerokich, wyniesionych do około 350–400 m n.p.m), natomiast część południową obejmują góry Beskidu Niskiego - niewysokie pasma górskie o wysokościach do 850 m n.p.m., ze śródgórskimi obniżeniami oraz Bieszczady z najwyższym wzniesieniem w województwie - Tarnica - 1346 m n.p.m. Niewielki skrawek położony w północno-wschodniej części województwa zajmuje Roztocze. Od strony północno – wschodniej do Kotliny Sandomierskiej przylega fragment pasma wzniesień Roztocza i Wyżyny Lubelskiej, a od północno– zachodniej Wyżyna Kielecko -Sandomierska i Niecka Nidziańska. Z racji swojego położenia obszar województwa podkarpackiego cechuje się zróżnicowaniem rzeźby terenu; różnica między najwyższymi wzniesieniami a miejscami najniżej położonymi wynosi ponad 1000 m.
Na podstawie podziału fizjograficznego Kondrackiego (2000) teren województwa podkarpackiego leży w obrębie aż 22 mezoregionów, wchodzących w skład 2 podobszarów, 3 prowincji, 6 podprowincji i 8 makroregionów.
Klimat województwa podkarpackiego związany jest z ukształtowaniem powierzchni i podziałem fizjograficznym. Wyróżnić tu można trzy zasadnicze rejony klimatyczne. W wielu rejonach województwa, w dolinach i górskich kotlinach można zaobserwować znaczne odchylenia klimatyczne spowodowane lokalnymi warunkami.
Istotnym elementem zasobów przyrodniczych województwa są lasy. Ogólna lesistość województwa podkarpackiego wynosi w 2010r. 37,4% i jest wyższa od przeciętnej średniej krajowej o około 8,2 %.
Na terenie województwa funkcjonują dwa leśne kompleksy promocyjne, powoływane przed Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych (Lasy Birczańskie, Lasy Janowskie – częściowo położone na terenie województwa lubelskiego). Większość lasów (około 85%) stanowią lasy publiczne. Pozostała część to lasy nie stanowiące własności Skarbu Państwa, które są nadzorowane z mocy ustawy o lasach przez starostów powiatowych. Średnia powierzchnia działki leśnej w województwie przypadającej na jednego właściciela wynosi 0,32 ha. Są to lasy o dużym rozdrobnieniu utrudniającym prowadzenie racjonalnej gospodarki leśnej, a ilość właścicieli lasów w województwie podkarpackim kształtuje się w granicach około 302 tys.
Odmienne warunki siedliskowe warunkują występowanie w granicach województwa zróżnicowanych ekosystemów leśnych. W północnej części, w rejonie Kotliny Sandomierskiej występują przeważnie mieszane i lite bory sosnowe na siedliskach świeżych i wilgotnych, zdecydowanie rzadziej suchych lub zabagnionych. Dość często spotyka się także lasy mieszane i liściaste, w których obok sosny występuje jodła, świerk i modrzew, a z drzew liściastych buk, dąb, jesion, grab i brzoza.
Na Pogórzu Środkowobeskidzkim lasy występują głównie w szczytowych partiach wzniesień. Duże kompleksy leśne zachowały się w głównym paśmie Pogórza Ciężkowickiego oraz w całej partii Pogórza Przemyskiego. Występują tu głównie lasy mieszane. W niższych terenach Pogórza rośnie głównie dąb, grab, sosna i inne gatunki, w wyższych partiach jodła i buk. Na całym Pogórzu przeważają lasy jodłowo – bukowe.
Najbardziej zróżnicowana i bogata szata roślinna występuje w południowej, górzystej części województwa. W Beskidzie Niskim przeważają lasy mieszane jodłowo – bukowe z domieszką jaworu, jesionu, brzozy i wiązów. Spotyka się tu także skupiska cisów i modrzewi. W partiach szczytowych występują lasy bukowe.
Województwo podkarpackie charakteryzuje również, oprócz różnorodnych ekosystemów typowo leśnych, szereg innych siedlisk przyrodniczych, najczęściej dobrze zachowane, półnaturalne łąki i pastwiska, zbiorowiska nadrzeczne i inne. Występuje tu również ważna, niespotykana w innych rejonach kraju, grupa wschodniokarpackich zespołów roślinnych i roślin. Pojawia się tu również liczna grupa chronionych i rzadkich roślin, z których niektóre mają jedyne, naturalne miejsce występowania w Polsce.
Liczna jest grupa gatunków chronionych i rzadkich. Ze 114 obecnie występujących w Polsce gatunków kręgowców wpisanych do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt (Głowaciński, 2001) co najmniej 57 rozmnaża się na Podkarpaciu, w tym, co najmniej 13 gatunków ssaków, 29 ptaków (możliwe jest gniazdowanie dalszych 10 gatunków), 2 gadów, 3 płazów i 10 ryb. W Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt kręgowych wymienionych jest 16 wymarłych gatunków, z czego 5 kiedyś występowało (rozmnażało się) na Podkarpaciu (tarpan, tur, pustułeczka, kobczyk, jesiotr zachodni).
Wśród chronionych gatunków ssaków występujących na Podkarpaciu dużą uwagę zwracają dwie grupy. Pierwszą z nich stanowią duże drapieżniki, takie jak: ryś, żbik, wilk i niedźwiedź, których podkarpackie populacje stanowią trzon ich populacji krajowych. Drugą grupę stanowią nietoperze – na terenie naszego województwa występuje kilka bardzo rzadkich gatunków: podkowiec mały, nocek Bechsteina, nocek orzęsiony, mroczek posrebrzany i mroczek pozłocisty. Godne uwagi jest również istnienie reintrodukowanej w 1963 roku populacji żubra w Bieszczadach.
Równie bogaty i zróżnicowany jest świat ptaków. Na terenie województwa podkarpackiego występują silne populacje (w skali kraju) takich gatunków chronionych jak: bocian czarny, orlik krzykliwy, orzeł przedni, pustułka, jarząbek, przepiórka, derkacz, puchacz, puszczyk uralski, żołna, kraska, dzięcioł białoszyi, dzięcioł białogrzbiety, dzięcioł trójpalczasty, pliszka górska, pluszcz, klaskawka, drozd obrożny, muchołówka białoszyja, orzechówka. Stwierdzono tu również lęgi tak rzadkich gatunków chronionych jak: bączek, rożeniec, podgorzałka, nurogęś, kania czarna, bielik, gadożer (prawdopodobnie), błotniak łąkowy, cietrzew, głuszec, zielonka, szczudłak, sieweczka obrożna, rybitwa białoczelna, rybitwa białowąsa, sóweczka, włochatka, siwerniak, płochacz halny, podróżniczek, wąsatka, dzierzba czarnoczelna. Podkarpacie jest jednym z niewielu regionów w Polsce gdzie występują wszystkie 10 gatunków dzięciołów. Godna uwagi jest prowadzona w Brzózie Królewskiej k. Leżajska wolierowej hodowli głuszca, gatunku silnie zagrożonego wyginięciem w Polsce.
Województwo podkarpackie przez swoje warunki siedliskowe i klimatyczne jest bardzo atrakcyjnym obszarem dla wielu gatunków gadów i płazów. Występują tu tak rzadkie chronione gatunki jak: gniewosz plamisty, wąż eskulapa i żaba zwinka, zwana też żabą dalmatyńską. W pasie pogórza i gór powszechnie występują charakterystyczne dla tych regionów salamandra plamista i traszka karpacka.
Rzeki Podkarpacia, w szczególności rzeka San, są miejscem występowania wielu gatunków ryb, w tym bardzo rzadkich gatunków chronionych: głowacica, różanka, kiełb białopletwy, kiełb Kesslera (jedyne stanowisko w Polsce), piekielnica, koza złotawa, piskorz, minog strumieniowy i minog ukraiński. Zapory wybudowane na rzece San i Wiśle (k. Włocławka) uniemożliwiły wędrówkę wielu gatunkom ryb, czego skutkiem było wyginięcie w Sanie takich gatunków jak jesiotr zachodni czy łosoś.